Người biết thông tin không có căn cứ nhưng vẫn bình luận, chia sẻ hoặc công kích trên mạng xã hội có thể bị xem xét trách nhiệm theo quy định của pháp luật.
Phóng viên Báo Lao Động đã trao đổi với Luật sư Nguyễn Minh Ngọc – Công ty Luật hợp danh The Light, Đoàn Luật sư TP Hà Nội về ranh giới giữa quyền tự do ngôn luận và hành vi xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức trên không gian mạng.
PV: Thưa luật sư, thời gian gần đây, từ một số vụ việc gây tranh cãi trên mạng xã hội, xuất hiện tình trạng nhiều tài khoản kêu gọi xử lý, thậm chí “đòi bỏ tù” hoặc “kết án” một cá nhân khi cơ quan có thẩm quyền chưa đưa ra kết luận. Dưới góc độ pháp lý, đâu là ranh giới giữa quyền tự do bày tỏ quan điểm và hành vi xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của người khác?
– Luật sư Nguyễn Minh Ngọc: Để xác định một hành vi có vi phạm pháp luật hay không, trước hết phải có quá trình xác minh, làm rõ của cơ quan chức năng có thẩm quyền.
Tùy tính chất vụ việc, việc xem xét có thể thuộc thẩm quyền của cơ quan thanh tra chuyên ngành; nếu có dấu hiệu tội phạm thì phải do Cơ quan Cảnh sát điều tra tiến hành điều tra và Tòa án có thẩm quyền xét xử, tuyên án theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự. Chỉ khi đó mới có căn cứ xác định một người có vi phạm pháp luật hoặc có tội hay không.
Điều 25 Hiến pháp năm 2013 quy định công dân có quyền tự do ngôn luận, tự do báo chí, tiếp cận thông tin… Tuy nhiên, việc thực hiện các quyền này phải theo quy định của pháp luật.
Như vậy, pháp luật bảo đảm quyền tự do bày tỏ quan điểm của công dân nhưng không cho phép bất kỳ cá nhân nào tự ý “phán xét”, “kết tội” người khác khi chưa có kết luận của cơ quan có thẩm quyền.
PV: Không chỉ người đăng bài, rất nhiều tài khoản khác tham gia bình luận với những lời lẽ miệt thị, quy chụp hoặc hùa theo đám đông để công kích một cá nhân. Những người tham gia bình luận như vậy có phải chịu trách nhiệm pháp lý đối với nội dung mình đăng tải hay không?
– Luật sư Nguyễn Minh Ngọc: Khi có đủ căn cứ xác định các thông tin được lan truyền là bịa đặt, sai sự thật nhằm xúc phạm danh dự, nhân phẩm của người khác thì những người biết rõ các thông tin đó là sai sự thật nhưng vẫn bình luận với lời lẽ miệt thị, công kích hoặc cổ súy cho hành vi xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của người khác cũng có thể bị xem xét trách nhiệm theo quy định của pháp luật.
Không gian mạng không phải là vùng miễn trừ trách nhiệm. Mỗi cá nhân đều phải chịu trách nhiệm đối với nội dung mình đăng tải, chia sẻ hoặc bình luận.
PV: Thực tế có không ít trường hợp người dùng mạng xã hội không nêu đích danh cá nhân nào nhưng sử dụng cách “nói lái, ẩn ý” hoặc đưa ra những chi tiết khiến dư luận đều hiểu đang nhắm đến một người cụ thể. Nếu những nội dung này không có căn cứ và gây ảnh hưởng đến danh dự, uy tín của người khác thì pháp luật xử lý như thế nào?
– Luật sư Nguyễn Minh Ngọc: Việc không nêu trực tiếp tên một cá nhân không đồng nghĩa với việc người đăng tải sẽ không phải chịu trách nhiệm pháp lý.
Nếu nội dung bài viết cùng các tình tiết liên quan khiến dư luận có thể xác định được đối tượng bị nhắm tới, đồng thời thông tin được đưa ra là không có căn cứ, xâm phạm danh dự, nhân phẩm hoặc quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức thì người đăng tải vẫn có thể bị xem xét xử lý theo quy định của pháp luật.
Trong trường hợp bài viết xuất hiện nhiều bình luận chỉ đích danh cá nhân, tổ chức cụ thể và người đăng tiếp tục hưởng ứng hoặc bình luận theo hướng quy kết, công kích thì đây cũng là tình tiết có thể được cơ quan có thẩm quyền xem xét khi đánh giá toàn diện vụ việc.
PV: Trong trường hợp một bài đăng mang tính ám chỉ như vậy kéo theo hàng nghìn bình luận xúc phạm, miệt thị hoặc kêu gọi tẩy chay người bị nhắm tới, người đăng bài và những người tham gia bình luận có thể phải chịu những trách nhiệm pháp lý nào theo quy định hiện hành?
– Luật sư Nguyễn Minh Ngọc: Nếu có căn cứ xác định người đăng tải hoặc người chia sẻ biết rõ nội dung là sai sự thật nhưng vẫn tiếp tục lan truyền trên mạng Internet thì tùy tính chất, mức độ vi phạm có thể bị xử phạt vi phạm hành chính.
Theo quy định tại Nghị định 174/2026/NĐ-CP, mức xử phạt đối với hành vi cung cấp, chia sẻ thông tin sai sự thật trên môi trường mạng có thể lên tới 50 triệu đồng.
Trường hợp hành vi có đủ yếu tố cấu thành tội phạm, người vi phạm còn có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự về tội Vu khống theo Điều 156 Bộ luật Hình sự năm 2015.
PV: Theo luật sư, các quy định hiện nay về xử lý hành vi vu khống, xúc phạm danh dự, nhân phẩm hoặc phát tán thông tin sai sự thật trên không gian mạng đã đủ sức răn đe chưa? Có cần bổ sung chế tài đối với hành vi “a dua” theo tâm lý đám đông để công kích người khác trên mạng xã hội hay không?
– Luật sư Nguyễn Minh Ngọc: Theo tôi, hành vi “a dua” theo tâm lý đám đông thực chất cũng là hành vi cố ý lan truyền thông tin nhằm những mục đích nhất định, có thể để thu hút lượt xem, lượt tương tác hoặc làm ảnh hưởng đến uy tín, danh dự, nhân phẩm của người khác. Về bản chất, các hành vi này đã được pháp luật điều chỉnh.
Tuy nhiên, với tốc độ phát triển rất nhanh của Internet và mạng xã hội hiện nay, việc phát hiện, xử lý tất cả các trường hợp vi phạm là không đơn giản.
Vì vậy, cần tập trung xử lý nghiêm những trường hợp thường xuyên đăng tải hoặc chia sẻ các thông tin chưa được kiểm chứng, chưa có kết luận của cơ quan có thẩm quyền nhằm câu tương tác, qua đó nâng cao tính răn đe và ý thức chấp hành pháp luật của người sử dụng mạng xã hội.
PV: Để bảo đảm quyền tự do ngôn luận nhưng không biến mạng xã hội thành nơi phát tán tin đồn, miệt thị hay “phiên tòa dư luận”, luật sư có khuyến nghị gì đối với người sử dụng mạng xã hội cũng như các cơ quan chức năng trong việc phòng ngừa và xử lý các hành vi vi phạm?
– Luật sư Nguyễn Minh Ngọc: Những năm gần đây, các cơ quan chức năng cũng như các cơ quan báo chí đã tận dụng khá hiệu quả môi trường mạng để tuyên truyền, phổ biến pháp luật, góp phần nâng cao nhận thức của người dân.
Tuy nhiên, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của Internet, việc hình thành văn hóa ứng xử chuẩn mực trên không gian mạng cần có thời gian và sự vào cuộc đồng bộ của nhiều chủ thể.
Người sử dụng mạng xã hội cần kiểm chứng thông tin trước khi chia sẻ hoặc bình luận, tránh tiếp tay cho việc lan truyền thông tin sai sự thật hoặc xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của người khác.
Bên cạnh đó, cơ quan chức năng cần tiếp tục xử lý nghiêm các hành vi lợi dụng mạng xã hội để vu khống, xúc phạm danh dự, nhân phẩm, phát tán thông tin sai sự thật; đồng thời đẩy mạnh công tác tuyên truyền pháp luật để xây dựng môi trường mạng lành mạnh, văn minh và thượng tôn pháp luật.
