Phóng viên Báo Lao Động đã có cuộc trao đổi với Luật sư Nguyễn Minh Ngọc, Công ty Luật The Light, Đoàn Luật sư TP Hà Nội để làm rõ các vấn đề pháp lý xoay quanh các vụ việc này.
Phạt tiền chỉ nên được áp dụng như một hình phạt bổ sung
Có ý kiến cho rằng mức xử phạt hiện hành đối với các hành vi vi phạm an toàn thực phẩm còn nhẹ, chưa đủ sức răn đe, đặc biệt khi lợi nhuận từ các hoạt động này rất lớn. Quan điểm của luật sư về vấn đề này như thế nào?
Tôi cho rằng, để đánh giá mức xử lý đối với một hành vi, cần căn cứ vào tính chất, mức độ và đặc biệt là hậu quả của hành vi đó đối với xã hội.
Các hành vi vi phạm an toàn thực phẩm không chỉ là hành vi vi phạm pháp luật thông thường, mà còn thể hiện sự xuống cấp về đạo đức kinh doanh, đe dọa nghiêm trọng đến sức khỏe, thậm chí là tính mạng của người tiêu dùng.
Luật sư Nguyễn Minh Ngọc, Công ty Luật The Light, Đoàn Luật sư TP Hà Nội. Ảnh: Quỳnh Trang
Theo Bộ luật Hình sự sửa đổi năm 2025, người phạm tội có thể bị xử lý từ mức phạt tiền 100 triệu đồng cho đến 20 năm tù, tùy theo mức độ vi phạm.
Tuy nhiên, tôi đồng tình với nhiều ý kiến cho rằng, mức phạt hiện nay vẫn còn nhẹ, nhất là khi hành vi có thể ảnh hưởng tới sức khỏe của hàng trăm, hàng nghìn người.
Cá nhân tôi cho rằng, hình phạt tiền chỉ nên được áp dụng như một hình phạt bổ sung, chứ không nên là hình phạt chính. Cần có những bản án nghiêm khắc, thật sự đủ sức răn đe để ngăn chặn triệt để các hành vi tương tự trong tương lai.
Xác lợn chết được bọc trong bao tải, vứt ở ven đường vào thôn Hiệu Lực, xã Suối Hai, Hà Nội. Ảnh: Thùy Linh
Người tiêu dùng không nên im lặng
Trong trường hợp người tiêu dùng bị ảnh hưởng sức khỏe hoặc thiệt hại do sử dụng thực phẩm bẩn từ những đường dây như vậy, họ có thể làm gì để đòi quyền lợi cho mình?
Người tiêu dùng hoàn toàn có quyền yêu cầu bồi thường nếu có đủ cơ sở chứng minh thiệt hại xuất phát từ hành vi vi phạm của các đối tượng buôn bán, giết mổ thực phẩm bẩn.
Trong trường hợp có thiệt hại cụ thể như ngộ độc, tổn hại sức khỏe… người bị hại có thể làm đơn trình báo đến cơ quan công an đang điều tra vụ án. Theo Điều 30 Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015, các yêu cầu dân sự như bồi thường thiệt hại có thể được giải quyết cùng trong vụ án hình sự.
Trường hợp nếu việc chứng minh thiệt hại chưa đủ điều kiện ngay tại thời điểm đó, thì người bị hại có thể yêu cầu tòa án tách riêng phần dân sự để giải quyết sau, theo thủ tục tố tụng dân sự.
Dù theo hướng nào thì người tiêu dùng cũng không nên im lặng mà cần lên tiếng để bảo vệ chính mình và những người khác.
Gần đây cơ quan chức năng đã phát hiện và khởi tố nhiều vụ gồm lợn chết vứt đường, giết mổ lợn nhiễm bệnh… theo ông, trách nhiệm của các đơn vị quản lý ra sao?
Nếu phát hiện cơ sở tái phạm nhiều lần (Hà Nội khởi tố 3 vụ án liên quan buôn bán lợn chết, lợn bệnh), cơ quan điều tra phải áp dụng biện pháp mạnh như tước giấy phép hành nghề, niêm phong cơ sở, khởi tố thêm tội “Tổ chức sản xuất, buôn bán hàng giả” hoặc “lừa đảo chiếm đoạt tài sản” nếu có dấu hiệu trục lợi. Điều này không chỉ xử lý vi phạm đơn lẻ mà còn chặn đứng mô hình hoạt động có tổ chức.
Viện Kiểm sát Nhân dân quyết định khởi tố bị can đối với 5 đối tượng trong vụ buôn bán, giết mổ và tiêu thụ thịt lợn chết, lợn nhiễm bệnh. Ảnh: CAHN
Các cơ quan như công an, quản lý thị trường, thú y cần phối hợp chặt chẽ hơn. Phải chịu trách nhiệm khi để các đường dây hoạt động liên tục, ví như vụ tuồn hàng tấn thịt bẩn suốt tháng qua trước khi bị triệt phá. Đặc biệt, cần công khai quy trình kiểm soát, tăng số lần kiểm tra đột xuất, chia ca tuần tra và công khai kết quả lên truyền thông để tăng tính minh bạch.
Từ góc nhìn pháp lý và phòng ngừa, theo luật sư, cần có biện pháp gì để ngăn chặn những hành vi đầu độc bữa ăn người dân như vậy?
Thực tế cho thấy, các vụ vi phạm quy định về an toàn vệ sinh thực phẩm đang xảy ra khá phổ biến và ngày càng tinh vi. Việc chỉ trong thời gian ngắn đã phát hiện liên tiếp nhiều vụ việc — từ vứt xác lợn chết ngoài đường đến giết mổ lợn nhiễm bệnh để đưa ra thị trường — cho thấy hệ thống kiểm soát còn nhiều lỗ hổng.
Tôi cho rằng, để phòng ngừa, cần đồng bộ cả về pháp luật và công tác thực thi. Trước hết, cần tăng cường tuyên truyền, phổ biến quy định pháp luật liên quan đến an toàn thực phẩm, đặc biệt tại các chợ dân sinh – nơi hoạt động buôn bán nhỏ lẻ diễn ra thường xuyên và tiềm ẩn nhiều rủi ro.
Bên cạnh đó, việc xét xử lưu động một số vụ án điển hình, công khai mức án nghiêm khắc cũng là giải pháp quan trọng nhằm giáo dục, răn đe cộng đồng.
Ngoài ra, các cơ quan chức năng cần đẩy mạnh thanh tra, kiểm tra định kỳ và đột xuất tại các cơ sở giết mổ, phân phối thực phẩm – nhất là những điểm kinh doanh không rõ nguồn gốc.
Hơn nữa, việc nâng cao ý thức người tiêu dùng cũng đóng vai trò then chốt. Dù giá thành có thể cao hơn, nhưng lựa chọn thực phẩm từ siêu thị hoặc cơ sở uy tín sẽ giúp đảm bảo sức khỏe, truy xuất rõ nguồn gốc và được kiểm định bởi các cơ quan chức năng.
– Cảm ơn luật sư đã chia sẻ!
